एटलान्टा, एजेन्सी ।

जापान र रुसबीच कूटनीतिक सम्बन्ध तनावपूर्ण रहँदै आएको अवस्थामा करिब पाँच वर्षपछि दुवै देशका विदेशमन्त्रीबीच पहिलो औपचारिक प्रत्यक्ष भेटवार्ता भएको छ । भेटवार्ताका क्रममा जापानले रुससँग पक्राउ परेका जापानी पत्रकारलाई तत्काल रिहा गर्न कडा माग गरेको छ ।

जापानी विदेशमन्त्री तोसिमित्सु मोतेगीले शुक्रबार अमेरिकाको एटलान्टा सहरमा रुसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभसँग भेटवार्ता गरेका हुन् । जी–२० देशका विदेशमन्त्रीहरूको बैठकमा सहभागी हुन एटलान्टा पुगेका मोतेगी र लाभरोभबीच करिब ३० मिनेट छलफल भएको थियो ।

सन् २०२१ को सेप्टेम्बरपछि दुई देशका विदेशमन्त्रीबीच भएको यो पहिलो औपचारिक प्रत्यक्ष भेटवार्ता हो। सन् २०२२ फेब्रुअरीमा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण सुरु गरेपछि भएको यो पहिलो औपचारिक प्रत्यक्ष भेट पनि हो ।

पक्राउ परेका जापानी पत्रकारको रिहाइ गर्न माग

जापानी विदेश मन्त्रालयका अनुसार भेटवार्तामा विदेशमन्त्री मोतेगीले रुसको सुरक्षा निकायले पक्राउ गरेका होक्काइडो शिम्बुन प्रेसका जापानी पत्रकारलाई तत्काल रिहा गर्न माग गरेका थिए ।

रुसको संघीय सुरक्षा सेवा ९एफएसबी० ले अक्टोबर १३ मा रुसको सुदूरपूर्वी क्षेत्र सखालिनबाट ती जापानी पत्रकारलाई जासुसी गरेको आरोपमा पक्राउ गरेको थियो ।

मोतेगीले पत्रकारलाई मानवीय व्यवहार गर्न तथा निष्पक्ष र न्यायपूर्ण कानुनी प्रक्रिया सुनिश्चित गर्न पनि रुसी पक्षसँग आग्रह गरेका छन् ।

जापानी पत्रकारको पक्राउले दुई देशबीचको कूटनीतिक तनाव थप बढाएको छ । जापानले पत्रकारमाथिको व्यवहार र उनको सुरक्षालाई गम्भीर रूपमा लिएको जनाएको छ ।

युक्रेन युद्ध र उत्तरी टापु विवादबारे पनि छलफल

भेटवार्तामा जापान–रुसबीचका विभिन्न विवादित विषयमा पनि छलफल भएको जापानी विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ ।

जापानले रुसको सुदूरपूर्वी सहर खाबारोभ्स्कमा दोस्रो विश्वयुद्धमा तत्कालीन सोभियत संघको विजयको स्मरणमा निर्माण गरिएको स्मारकप्रति आपत्ति जनाएको छ। उक्त स्मारकमा सोभियत सैनिकले जापानको राजपरिवारसँग सम्बन्धित क्रिसेन्थेमम (菊) चिह्न अंकित ढुंगा नष्ट गरिरहेको दृश्य चित्रण गरिएको छ ।

त्यस्तै, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले गत अगस्टमा जापानले आफ्नो भूभाग दाबी गर्दै आएको इटोरुफु टापुको भ्रमण गरेको विषयमा पनि जापानले आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गरेको थियो ।

जापानले उत्तरी क्षेत्र (नर्दन टेरिटोरिज) भनेर चिनाउने चारवटा टापुहरू हाल रुसको नियन्त्रणमा छन्। जापानी सरकारले ती टापुहरू आफ्नो ऐतिहासिक भूभाग भएको र दोस्रो विश्वयुद्धपछि अवैध रूपमा कब्जा गरिएको दाबी गर्दै आएको छ। यही विवादका कारण दोस्रो विश्वयुद्धपछि पनि जापान र रुसबीच औपचारिक शान्ति सन्धि हुन सकेको छैन।

यसैगरी, मोतेगीले युक्रेनमाथि रुसले गरेको आक्रमणको विषय उठाउँदै न्यायपूर्ण र दीर्घकालीन शान्ति स्थापनाका लागि सकारात्मक कदम चाल्न रुसलाई आग्रह गरेका थिए। 

जापान र रुसबीचको सम्बन्ध थप तनावपूर्ण

रुसको विदेश मन्त्रालयले पनि लाभरोभ र मोतेगीबीच एटलान्टामा भेटवार्ता भएको पुष्टि गरेको छ। तर रुसी पक्षले उक्त भेट जापानकै अनुरोधमा भएको जनाएको छ।

रुसी विदेश मन्त्रालयका अनुसार द्विपक्षीय सम्बन्धबारे संक्षिप्त छलफल भएको थियो। रुसले जापानले अपनाउँदै आएको आफूविरुद्धको नीतिमा परिवर्तन नगरेसम्म पूर्णस्तरको कूटनीतिक संवाद पुनः सुरु गर्न कठिन हुने धारणा राखेको छ।

विशेषगरी युक्रेनमाथिको रुसी आक्रमणपछि जापानले रुसमाथि लगाएका आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने मस्कोको पुरानै अडान रहेको छ। रुसी वक्तव्यमा भने पक्राउ परेका जापानी पत्रकारको विषय उल्लेख गरिएको थिएन। 

पत्रकारको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य, रिहाइको माग कायमै

यसअघि अक्टोबर २६ मा मस्कोस्थित जापानी दूतावासका अधिकारीहरूले पक्राउ परेका पत्रकारसँग कन्सुलर भेट गरेका थिए। जापानी सरकारले भेटका क्रममा पत्रकारको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य रहेको पुष्टि गरेको थियो।

तर रुसले ती पत्रकारलाई तत्काल रिहा नगरेको भन्दै जापानले निरन्तर दबाब दिँदै आएको छ। रुसी अधिकारीहरूले उनलाई अनुसन्धानका क्रममा डिसेम्बर १२ सम्म हिरासतमा राख्ने व्यवस्था गरिएको बताएका छन्। 

दुई देशबीच युक्रेन युद्ध, आर्थिक प्रतिबन्ध, पत्रकार पक्राउ र उत्तरी टापु विवादलगायतका विषयमा मतभेद कायम रहे पनि विदेशमन्त्रीस्तरमा संवाद जारी राख्ने सहमति हुनुलाई कूटनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिएको छ ।