टोकियो, जापान ।

जापानकी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले आफ्नो सरकारी निवासमा देखिएको एउटा साङ्लोबारे सामाजिक सञ्जालमा लेखेको प्रसंग अहिले जापानबाहिर पनि चर्चामा छ । तर यो घटना केवल प्रधानमन्त्रीको ‘साङ्लोसँगको अनौठो सम्बन्ध’ को कथा होइन । यसले जापानकी प्रधानमन्त्रीको असामान्य कार्यशैली, एकान्तमा बसेर लामो समय काम गर्ने बानी र सरकारी निवासलाई कार्यस्थलका रूपमा प्रयोग गर्ने उनको निर्णयमाथि पनि नयाँ बहस जन्माएको छ ।

ताकाइचीले हालै एक्समा लेख्दै सरकारी निवासमा देखिएको साङ्लोलाई आफूले मार्न नसकेको बताएकी छन् । कर्मचारीले त्यसलाई हटाएपछि आफूलाई राहत भए पनि केही एक्लो र दुःखी महसुस भएको उनको भनाइ छ ।

उनको बाल्यकालदेखि नै जापानी मंगा कलाकार ओसामु तेजुकाको ‘फिनिक्स’ मन पर्ने गरेको र त्यसमा प्रस्तुत पुनर्जन्म तथा जीवनचक्रको अवधारणाले आफूलाई कुनै पनि जीव मार्न सहज नहुने बनाएको उनले बताएकी छन् ।

ताकाइचीका अनुसार पहिले साङ्लो देख्दा आफू नै चिच्याउने गर्थिन् । तर प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवासमा लामो समय बस्दै काम गर्ने क्रममा भेटिएको साङ्लोलाई भने तत्काल मार्न नसकेको उनको भनाइ छ । अन्ततः कर्मचारीले कीटनाशक प्रयोग गरेपछि साङ्लो देखिन बन्द भएको उनले बताएकी छन् ।

साङ्लोभन्दा ठूलो कथा सरकारी निवासको

ताकाइचीले प्रयोग गरिरहेको सरकारी निवास जापानको सामान्य आवासीय भवन भने होइन । हालको प्रधानमन्त्रीको आधिकारिक निवास सन् १९२९ मा निर्माण गरिएको पुरानो प्रधानमन्त्री कार्यालय भवनलाई स्थानान्तरण तथा पुनःनिर्माण गरेर तयार पारिएको हो । जापानको प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार यो भवन २००५ देखि सरकारी निवासका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ ।

यो भवन जापानको आधुनिक राजनीतिक इतिहासका केही हिंसात्मक घटनासँग समेत जोडिएको छ ।

सन् १९३२ को ‘मे १५ घटना’का क्रममा तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुयोसी इनुकाइको यही परिसरमा हत्या गरिएको थियो । त्यसको चार वर्षपछि सन् १९३६ मा भएको ‘फेब्रुअरी २६ घटना’का क्रममा विद्रोही सैनिकहरूले प्रधानमन्त्री निवासमा आक्रमण गरेका थिए । त्यसपछि भवनमा भूत देखिने कथाहरू समेत फैलिएका हुन् ।

तर ताकाइचीले भने आफूले सरकारी निवासमा अहिलेसम्म कुनै भूत नदेखेको स्पष्ट पारेकी छन् । बरु भूतभन्दा साङ्लोले आफूलाई बढी चकित बनाएको उनको भनाइ छ ।

प्रधानमन्त्रीको घर कि अर्को कार्यालय ?

ताकाइचीको पछिल्लो अभिव्यक्तिको मुख्य विषय भने साङ्लो होइन, सरकारी निवासलाई उनले कसरी प्रयोग गरिरहेकी छन् भन्ने हो ।

सन् २०२५ को डिसेम्बरमा सरकारी निवासमा सरेकी ताकाइचीले त्यहाँ बस्नुको मुख्य कारण संकटका बेला छिटो निर्णय गर्न सकिने र कर्मचारी तथा सुरक्षाकर्मीमाथिको अतिरिक्त बोझ घटाउन सकिने बताउँदै आएकी छन् । प्रधानमन्त्रीको कार्यालय र निवास एकै परिसरमा भएकाले आपत्कालीन अवस्थामा तुरुन्तै काममा फर्कन सकिने उनको तर्क छ ।

उनले सरकारी निवासमा बैठक गर्ने, महत्वपूर्ण कागजात अध्ययन गर्ने र अन्य प्रशासनिक कामसमेत गर्ने गरेकी छन् । त्यसैले उनको दृष्टिमा यो केवल सुत्ने वा आराम गर्ने ठाउँ नभई काम गर्ने अर्को कार्यालय पनि हो ।

ताकाइचीका अनुसार बिहान सबेरै, राति ढिलो र सार्वजनिक बिदाका दिन अत्यावश्यक अवस्था नभएसम्म उनी निवासबाट बाहिर निस्कन चाहन्नन् । कारण, प्रधानमन्त्री बाहिर निस्कँदा सुरक्षाका लागि ठूलो संख्यामा ‘एसपी’ अधिकारी परिचालन गर्नुपर्ने हुन्छ । आफू बाहिर ननिस्कँदा सुरक्षाकर्मीमाथिको कामको बोझ कम हुने उनको भनाइ छ ।

साताको बिदामा पनि निवासमै बढी समय

ताकाइचीको यस्तो कार्यशैली कति असामान्य छ भन्ने विषयमा जापानी सञ्चारमाध्यमले तथ्यांकसमेत सार्वजनिक गरेका छन् ।

निक्केइले गरेको रिपोर्टअनुसार प्रधानमन्त्री बनेपछि ताकाइचीले शनिबार, आइतबार र सार्वजनिक बिदाका दिनको आधाभन्दा बढी समय सरकारी निवासमै बिताएकी छन् । यसले उनी कार्यालयभन्दा पनि निवासबाटै प्रशासनिक काम सञ्चालन गर्न रुचाउने प्रधानमन्त्रीका रूपमा देखिएकी छन् ।

ब्लुमबर्गको विश्लेषण अनुसार जुलाईसम्मको आधिकारिक कार्यतालिका हेर्दा ताकाइचीले अघिल्ला दुई प्रधानमन्त्रीको तुलनामा अर्थ मन्त्रालयका अधिकारीहरूसँग करिब ५० प्रतिशत कम भेट गरेकी थिइन् । साथै पछिल्लो १४ वर्षका प्रधानमन्त्रीहरूमध्ये मन्त्रिपरिषद् कार्यालयसँग सम्बन्धित बैठकको संख्या पनि उनको सबैभन्दा कम देखिएको थियो ।

यसले जापानी राजनीतिमा एउटा प्रश्न जन्माएको छ—प्रधानमन्त्रीले धेरै घण्टा काम गर्नु मात्र पर्याप्त हो कि सहकर्मी, मन्त्री, अधिकारी र सञ्चारमाध्यमसँग प्रत्यक्ष संवाद पनि उत्तिकै आवश्यक छ ?

‘दिनमा शून्यदेखि तीन घण्टा मात्र सुत्छु’

ताकाइचीको कार्यशैलीमाथि बहस हुनुको अर्को कारण उनको आफ्नै अभिव्यक्ति हो ।

उनले जुलाईमा सामाजिक सञ्जालमार्फत आफूले रातमा शून्यदेखि तीन घण्टासम्म मात्र सुत्ने गरेको बताएकी थिइन् । उनको यस्तो भनाइले जापानमा काम र व्यक्तिगत जीवनबीचको सन्तुलनबारे पुनः बहस सुरु भएको छ ।

प्रधानमन्त्रीजस्तो अत्यन्त जिम्मेवार पदमा लामो समय काम गर्नुपर्ने भए पनि अत्यन्त कम निद्रालाई उपलब्धि वा समर्पणको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उचित नहुने आलोचकहरूको तर्क छ ।

विशेषगरी जापानमा लामो समयसम्म काम गर्ने संस्कृतिले स्वास्थ्य र पारिवारिक जीवनमा पार्ने प्रभावबारे बहस चलिरहेका बेला प्रधानमन्त्रीकै यस्तो जीवनशैलीले गलत सन्देश दिन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ ।

लोकप्रियता पनि विस्तारै ओरालो

ताकाइचीको व्यक्तिगत कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठिरहेका बेला उनको राजनीतिक लोकप्रियतामा पनि केही गिरावट आएको छ ।

जुलाईमा सार्वजनिक भएको योउमुरी सर्वेक्षण अनुसार उनको सरकारको समर्थन दर ६९ प्रतिशतबाट घटेर ५७ प्रतिशतमा पुगेको थियो । बढ्दो जीवनयापन खर्च र त्यसलाई सम्बोधन गर्ने सरकारी नीतिको गतिलाई लिएर असन्तुष्टि बढ्नु यसको प्रमुख कारणमध्ये रहेको रिपोर्टहरूले देखाएका छन् ।

ताकाइची सरकारले आर्थिक वृद्धि र लगानीलाई प्राथमिकता दिँदै आएको भए पनि कमजोर येन र महँगीका कारण सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा परेको दबाब राजनीतिक रूपमा चुनौती बनिरहेको छ ।

यससँगै जापानको सम्राट पदमा पुरुषलाई मात्र प्राथमिकता दिने वर्तमान उत्तराधिकार व्यवस्थालाई निरन्तरता दिन ताकाइचीले देखाएको अडानले पनि राजनीतिक बहसलाई तीव्र बनाएको छ ।

‘एक्लोपन’को एउटा सानो झ्याल

यही पृष्ठभूमिमा साङ्लो हटेपछि आफूलाई ‘एक्लो’ वा ‘दुःखी’ महसुस भएको ताकाइचीको भनाइलाई हेर्दा यो केवल हास्यास्पद घटना मात्र नदेखिन सक्छ ।

देशको सबैभन्दा शक्तिशाली राजनीतिक पदमा रहेकी प्रधानमन्त्री, रातदिन काममा व्यस्त, धेरै समय सरकारी निवासमै एक्लै कागजात अध्ययन गर्ने र बाहिर निस्कँदा सुरक्षाकर्मीमाथि थप बोझ नपरोस् भनेर निवासमै बस्ने—उनको जीवनशैलीको एउटा मानवीय पक्ष यो सानो घटनाबाट बाहिर आएको छ ।

ताकाइचीले भने आफ्नो सरकारी निवासमा बढी समय बिताउने निर्णयलाई व्यक्तिगत एकान्तको खोजी नभई कामलाई प्रभावकारी बनाउने र कर्मचारी तथा सुरक्षाकर्मीको बोझ घटाउने उपायका रूपमा व्याख्या गरेकी छन् ।

त्यसैले अहिले चर्चामा आएको ‘साङ्लोको कथा’ वास्तवमा जापानकी प्रधानमन्त्रीको जीवनशैलीको एउटा झ्यालजस्तो बनेको छ—जहाँ देश चलाउने अत्यधिक जिम्मेवारी, इतिहास बोकेको एउटा पुरानो भवन, असाधारण काम गर्ने बानी र त्यसको बीचमा देखिएको एउटा अप्रत्याशित मानवीय एक्लोपन एकै ठाउँमा जोडिएका छन् ।