टोकियो, जापान ।

जापानमा सन् २०२५ मा जन्मिएका शिशुको संख्या इतिहासकै न्यून स्तरमा पुगेको छ। सरकारी तथ्यांक अनुसार गत वर्ष जापानभर जम्मा ६ लाख ७१ हजार शिशु जन्मिएका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब १५ हजारले कम हो । यो लगातार दशौं वर्षको कम संख्या हो ।

त्यस्तै, एक महिलाले आफ्नो जीवनकालमा जन्माउने अनुमानित औसत सन्तान संख्या अर्थात् कुल प्रजनन दर पनि घटेर १.१४ मा पुगेको छ, जुन अहिलेसम्मकै सबैभन्दा कम हो । विशेषज्ञहरूले यो गिरावट सरकारको अनुमानभन्दा धेरै छिटो भइरहेको बताएका छन् ।

विवाह घट्दा जन्मदर पनि घट्दै

जापानमा जन्मदर घट्नुको मुख्य कारण विवाहको संख्या कम हुनु मानिएको छ । सन् २००० तिर वार्षिक करिब ८ लाख विवाह हुने गरेकामा अहिले त्यो संख्या घटेर करिब ५ लाखमा झरेको छ।

जापानमा अधिकांश बच्चाहरू विवाहित दम्पतीबाट जन्मिने भएकाले विवाह घट्दा जन्मदरमा पनि प्रत्यक्ष असर परेको देखिन्छ । तर रोचक कुरा के छ भने, सरकारी सर्वेक्षण अनुसार अहिले पनि करिब ८० प्रतिशत अविवाहित जापानीहरू भविष्यमा विवाह गर्न चाहन्छन् ।

जीवन साथी भेट्न झन् कठिन बन्दै

जापानमा पहिले विद्यालय, कार्यस्थल वा साथीभाइ मार्फत जीवनसाथी भेट्ने चलन धेरै थियो । तर अहिले रिमोट वर्कको बढ्दो प्रयोग, व्यक्तिगत गोपनीयता र कार्यस्थलमा हुने सम्भावित समस्याप्रतिको सचेतनाले यस्तो अवसर कम हुँदै गएको छ ।

यसै कारण पछिल्ला वर्षहरूमा विवाह मिलाइदिने एजेन्सीहरू पुनः लोकप्रिय बन्न थालेका छन्। विशेषगरी २० देखि ३० वर्ष उमेर समूहका युवा–युवतीहरूको सहभागिता उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ।

२५ वर्षीय शिबाता यूले डेटिङ एपमार्फत दुई वर्षसम्म सम्बन्धमा रहे पनि अन्ततः सम्बन्ध टुटेपछि विवाह एजेन्सीको सहारा लिए। उनले एजेन्सीमा दर्ता गरेको चार महिनामै विवाह गर्न चाहेको व्यक्ति भेटेको बताए।

त्यस्तै, मिनोरी फुजिताले कार्यस्थलमा सम्बन्ध बनाउन नचाहेको र सुरक्षित वातावरण खोजेकाले विवाह एजेन्सी रोजेको बताइन्। उनका अनुसार एजेन्सीमा सहभागी सबै व्यक्तिको पहिचान प्रमाणित हुने भएकाले विश्वासको वातावरण बन्ने गर्छ ।

कम्पनीहरू पनि विवाहका लागि सक्रिय

जापानका केही कम्पनीहरूले कर्मचारीको व्यक्तिगत जीवनलाई समेत सहयोग गर्ने प्रयास थालेका छन् । जापानी मेडिकल उपकरण निर्माता कम्पनी तेरुमोले आफ्ना कर्मचारीका लागि विशेष डेटिङ एप सञ्चालनमा ल्याएको छ ।

हालसम्म करिब ३०० कर्मचारीले उक्त सेवामा सहभागिता जनाइसकेका छन् । यो एप अनुमोदित कम्पनीका कर्मचारीहरूबीच मात्र प्रयोग गर्न मिल्ने भएकाले सुरक्षित र भरपर्दो वातावरण प्रदान गर्ने कम्पनीको दाबी छ ।

एआईले प्रेम प्रस्तावसम्म सहयोग गर्छ

नयाँ डेटिङ प्लेटफर्महरूमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता एआईको प्रयोग पनि बढेको छ। एआईले कुराकानी कसरी अगाडि बढाउने, कुन प्रश्न सोध्ने, कहिले आफ्नो भावना व्यक्त गर्ने जस्ता सुझाव दिन्छ। कम्पनीका अनुसार एआई सहयोग प्रयोग गर्ने व्यक्तिहरूको प्रेम प्रस्ताव सफल हुने सम्भावना झण्डै १० गुणासम्म बढी देखिएको छ ।

विवाह मात्रै होइन, सम्बन्ध पनि कम

जनसांख्यिक अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार जापानको समस्या केवल विवाह नहुनु मात्र होइन, धेरै मानिसहरू कुनै प्रेम सम्बन्धमै नरहनु पनि हो ।

सन् १९८० मा ५० वर्ष पुग्दासम्म विवाह नगर्ने पुरुषको अनुपात ३ प्रतिशत मात्र थियो भने अहिले त्यो बढेर २८ प्रतिशत पुगेको छ । महिलामा पनि यो संख्या ४ प्रतिशतबाट १८ प्रतिशत पुगेको छ।

एक अनुसन्धान अनुसार जापानमा विवाह गर्न चाहने अधिकांश मानिसहरू हाल कुनै प्रेम सम्बन्धमै छैनन्, जुन अन्य विकसित देशहरूको तुलनामा चिन्ताजनक अवस्था हो ।

जापानमा बस्ने नेपालीका लागि के अर्थ ?

जापानमा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायका लागि पनि यो परिवर्तन महत्वपूर्ण छ । जापानी समाजमा विवाह, परिवार र जनसंख्या संरचनामा भइरहेको परिवर्तनले श्रम बजार, सामाजिक सुरक्षा, कर प्रणाली तथा आप्रवासी नीतिमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ । जनसंख्या घट्दै गएसँगै भविष्यमा विदेशी कामदार र आप्रवासीहरूको आवश्यकता अझ बढ्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।

जापान सरकारले जन्मदर बढाउन विभिन्न प्रोत्साहन कार्यक्रम ल्याइरहे पनि युवा पुस्तामा बढ्दो आर्थिक चिन्ता, सम्बन्धप्रतिको सावधानी र जीवनशैली परिवर्तनका कारण चुनौती झन् जटिल बन्दै गएको देखिएको छ ।