टोकियो, जापान ।

अमेरिकी डलरको तुलनामा जापानी येन १६०.७२ सम्म कमजोर बनेपछि जापान सरकारले मुद्रा बजारमा आकस्मिक हस्तक्षेप गरेको छ । हस्तक्षेपपछि केही घण्टामै येन बलियो बन्दै १५५ आसपासमा फर्किएको छ ।

अमेरिका–जापान ब्याजदर अन्तरका कारण कमजोर हुँदै आएको येन सुधारिँदा जापानमा बस्ने नेपालीले नेपाल पैसा पठाउँदा केही राहत महसुस गरेका छन्। अधिकारीहरूले बजारको अवस्थालाई नजिकबाट निगरानी गर्दै आवश्यक परे थप कदम चाल्ने बताएका छन्।

टोकियो बजारमा येनको विनिमय दर एक डलर बराबर १६०।७२ सम्म पुगेपछि—जुन सन् २०२४ को जुलाई यताकै सबैभन्दा कमजोर स्तर हो—अधिकारीहरू सक्रिय बनेका हुन्।

सरकारी हस्तक्षेपसँगै बजारमा तुरुन्तै प्रभाव देखिएको छ। केही घण्टाभित्रै गएराती करिव ८ बजे येन मजबुत हुँदै प्रति डलर करिब १५५ को स्तरमा फर्किएको थियो । यसले केही समयदेखि निरन्तर कमजोर हुँदै आएको येनलाई अस्थायी सहारा दिएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

किन कमजोर हुँदै गयो येन ?

येनको गिरावटका पछाडि मुख्य कारण अमेरिका र जापानबीचको ब्याजदरको ठूलो अन्तर मानिएको छ। अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले उच्च ब्याजदर कायम राख्दा लगानीकर्ताहरू उच्च प्रतिफलको खोजीमा डलरतर्फ आकर्षित भएका छन्। यसको विपरीत, जापानले लामो समयदेखि कम ब्याजदर नीति अपनाउँदै आएको छ, जसले येनलाई दबाबमा राखेको छ।

यसका साथै मध्यपूर्वमा बढ्दो भूराजनीतिक तनावले पनि सुरक्षित लगानीको रूपमा डलरप्रति आकर्षण बढाएको छ। यस्तो अवस्थामा येनजस्ता मुद्राहरू कमजोर हुने प्रवृत्ति देखिन्छ।

१ वर्ष १० महिनापछि हस्तक्षेप

जापानले यसअघि सन् २०२४ मा पनि येनको अत्यधिक कमजोरी रोक्न बजारमा हस्तक्षेप गरेको थियो। त्यसयता पहिलो पटक सरकारले पुनः प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गरेको हो। वित्त मन्त्रालयका अधिकारीहरूले बजारको असामान्य उतारचढाव रोक्न आवश्यक परे थप कदम चाल्न सकिने संकेत दिएका छन्।

जापानमा बस्ने नेपालीलाई कस्तो असर ?

येन कमजोर हुँदा जापानमा कमाउने विदेशी कामदार, विशेषगरी नेपाली समुदाय, सीधै प्रभावित हुन्छन्। नेपालमा पैसा पठाउँदा ९रेमिटेन्स० येन कमजोर भएमा रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्दा कम रकम प्राप्त हुन्छ।

तर, हालको हस्तक्षेपपछि येन केही बलियो बनेकाले नेपाल पैसा पठाउनेहरूलाई अस्थायी राहत मिलेको छ। उदाहरणका लागि, केही दिनअघिसम्म १ लाख येन पठाउँदा कम रुपैयाँ आउँथ्यो भने अहिले दर सुधारिँदा त्यही रकममा केही हजार रुपैयाँ बढी प्राप्त हुन सक्छ।

अगाडि के हुन्छ ?

अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार यो सुधार दीर्घकालीन हुने वा नहुने भन्ने कुरा अझै अनिश्चित छ। यदि अमेरिका–जापान ब्याजदर अन्तर यथावत् रह्यो भने येन फेरि दबाबमा पर्न सक्छ। त्यसैले जापान सरकार र केन्द्रीय बैंकले आगामी दिनमा कस्तो नीति लिन्छन् भन्ने कुराले बजारको दिशा तय गर्नेछ।

जापानी अधिकारीहरूले “अत्यधिक र एकतर्फी” विनिमय दर परिवर्तनलाई सह्य नगर्ने स्पष्ट सन्देश दिएका छन्। त्यसैले आवश्यक परे पुनः हस्तक्षेप हुन सक्ने सम्भावना खुला नै छ।

निष्कर्ष :

हालको हस्तक्षेपले येनलाई तत्काल राहत दिएको भए पनि दीर्घकालीन स्थायित्वका लागि संरचनात्मक आर्थिक नीतिहरू आवश्यक देखिन्छन्। जापानमा बस्ने नेपालीहरूले भने अहिलेको दर सुधारलाई ध्यानमा राख्दै पैसा पठाउने समय छनोट गर्नु बुद्धिमानी हुने देखिन्छ ।