टोकियो, जापान ।
जापानमा बालबालिकाको संख्या निरन्तर घट्दै जानु अब केवल जनसांख्यिकीय प्रवृत्ति मात्र नभई गम्भीर सामाजिक तथा आर्थिक चुनौतीको रूपमा उभिएको छ। जापानको आन्तरिक मामिला तथा सञ्चार मन्त्रालय ले सोमबार सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार १५ वर्षमुनिका बालबालिकाको संख्या घटेर १३.२९ मिलियनमा पुगेको छ, जुन लगातार ४५ वर्षदेखि घटिरहेको अवस्थाको निरन्तरता हो।

गत वर्षको तुलनामा मात्र ३ लाख ५० हजारले कमी आएको यो तथ्यले जापानमा जन्मदर घट्ने समस्या झन् गहिरिँदै गएको संकेत गर्दछ। कुल जनसंख्यामा बालबालिकाको हिस्सा अहिले १०.८ प्रतिशतमा झरेको छ, जुन सन् १९५० यता तथ्याङ्क राख्न थालिएदेखि कै सबैभन्दा न्यून स्तर हो। विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्तो तीव्र गिरावटले दीर्घकालीन रूपमा श्रमशक्ति अभाव, आर्थिक वृद्धि सुस्तता तथा सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा ठूलो दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

मंगलबार मनाइने बाल दिवस (Japan) को पूर्वसन्ध्यामा सार्वजनिक गरिएको यस विवरणले बालबालिकाको अवस्थाबारे चिन्ता थप बढाएको छ। तथ्याङ्कअनुसार ६.८१ मिलियन छोरा र ६.४८ मिलियन छोरीहरू रहेका छन्, जसले लैङ्गिक सन्तुलन भने सामान्य रहेको देखाउँछ।

अन्तर्राष्ट्रिय तुलना गर्दा, जापान बालबालिकाको अनुपातमा विश्वकै न्यून देशमध्ये पर्छ। विशेष गरी दक्षिण कोरिया पछि दोस्रो स्थानमा रहेको तथ्यले पूर्वी एसियाली देशहरूमा समान समस्या देखिएको पुष्टि गर्दछ। विवाहमा ढिलाइ, कम सन्तान जन्माउने प्रवृत्ति, उच्च जीवनयापन खर्च र काम–जीवन सन्तुलनको चुनौतीलाई यसको मुख्य कारणका रूपमा लिइएको छ।

सरकारले घट्दो जन्मदरलाई नियन्त्रण गर्न विभिन्न नीतिगत प्रयासहरू अघि सारेको छ। बालबालिका हुर्काउने परिवारलाई आर्थिक सहयोग, निःशुल्क शिक्षा, डे-केयर सुविधा विस्तारजस्ता कार्यक्रम ल्याइए पनि अपेक्षित परिणाम देखिन सकेको छैन। जापान सरकारले सन् २०३० सम्मको अवधिलाई यस संकट समाधान गर्ने “अन्तिम अवसर” का रूपमा परिभाषित गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार केवल आर्थिक प्रोत्साहन मात्र पर्याप्त नहुने, बरु काम गर्ने वातावरण सुधार, महिलालाई करियर र मातृत्व सन्तुलनमा सहजता, तथा युवा पुस्तामा विवाह र सन्तानप्रति सकारात्मक धारणा विकास गर्ने दीर्घकालीन सामाजिक परिवर्तन आवश्यक रहेको छ। अन्यथा, जापानले निकट भविष्यमा तीव्र जनसंख्या संकुचन र वृद्धजनको उच्च अनुपातसँग जुध्नुपर्ने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्।
...
Photo : AI generated